ดัน "สงขลาโมเดล" ยกระดับปราบบุหรี่ไฟฟ้าเป็นวาระจังหวัด เสนอ ผวจ.ติดตามผลทุก 2-3 เดือน

ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน ดัน "สงขลาโมเดล" ยกระดับปราบบุหรี่ไฟฟ้าเป็นวาระจังหวัด ปิดช่องว่างการบังคับใช้กฎหมายและเร่งสกัดกั้นการลักลอบนำเข้าตามแนวชายแดน

วันที่ 11 ก.ย. 2569 นายทรงศัก สายเชื้อ ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าวภายหลังนำคณะ ลงพื้นที่จังหวัดสงขลา เป็นประธานการประชุมรับฟังข้อคิดเห็นเกี่ยวกับ “ปัญหาการป้องกันและปราบปรามบุหรี่ไฟฟ้าและการผลักดันมาตรการป้องกันการแทรกแซงนโยบายจากอุตสาหกรรมยาสูบ” โดยมี นายรัฐศาสตร์ ชิดชู ผู้ว่าราชการจังหวัดสงขลา นายประทีป อุ่ยเจริญ ปลัดจังหวัดสงขลา และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา สถานีตำรวจภูธรจังหวัดสงขลา ด่านศุลกากรสงขลา สำนักงานศุลกากรภาคที่ 4 สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดสงขลา เข้าร่วม

นายทรงศัก กล่าวว่า ปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อเด็กและเยาวชน ผู้ตรวจการแผ่นดินจึงให้ความสำคัญกับการตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่ของหน่วยงานรัฐตามรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะหน้าที่ด้านการบังคับใช้กฎหมาย การศึกษา สาธารณสุข และการคุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน ซึ่งเป็นหน้าที่ของรัฐตามหมวด 5 ของรัฐธรรมนูญ ผู้ตรวจการแผ่นดินมีหน้าที่ตรวจสอบว่าหน่วยงานของรัฐปฏิบัติหน้าที่ดังกล่าวอย่างครบถ้วนและมีประสิทธิภาพหรือไม่ โดยประเด็นบุหรี่ไฟฟ้าพบว่ายังมีช่องว่างในการบังคับใช้กฎหมาย ส่งผลให้การแพร่ระบาดเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและเยาวชน ซึ่งนอกจากส่งผลต่อสุขภาพแล้ว ยังอาจนำไปสู่ปัญหายาเสพติดและปัญหาสังคมในระยะยาว

ที่ผ่านมา ผู้ตรวจการแผ่นดินได้รวบรวมข้อมูลจากหน่วยงาน ผู้เชี่ยวชาญ และภาคส่วนต่าง ๆ รวมถึงลงพื้นที่จังหวัดชายแดน เพื่อรับฟังข้อเท็จจริง ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะ โดยมุ่งพิจารณาปัญหาในหลายมิติ ทั้งการบังคับใช้กฎหมาย การสร้างภูมิคุ้มกันให้เด็กและเยาวชน การปรับปรุงกฎหมาย และการป้องกันการแทรกแซงนโยบายจากผู้มีส่วนได้เสียในอุตสาหกรรมยาสูบ เพื่อรวบรวมเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายต่อคณะรัฐมนตรี

ทั้งนี้หลังรับฟังข้อมูลจากนายรัฐศาสตร์ ชิดชู ผู้ว่าราชการจังหวัดสงขลา ยอมรับว่า พบการแพร่ระบาดในกลุ่มเด็กและเยาวชน โดยมีปัจจัยสำคัญจากความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่เป็นอันตรายและสามารถใช้ได้อย่างถูกกฎหมาย ประกอบกับรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่มีสีสัน กลิ่นและรสชาติหลากหลาย รวมถึงการจำหน่ายผ่านสื่อสังคมออนไลน์ที่เข้าถึงได้ง่าย

นอกจากนี้ จังหวัดสงขลามีพื้นที่ติดกับประเทศมาเลเซีย ทำให้มีความเสี่ยงต่อการลักลอบนำเข้าบุหรี่ไฟฟ้าตามช่องทางธรรมชาติและพื้นที่ชายแดน โดยในช่วงที่ผ่านมาเจ้าหน้าที่ได้ดำเนินการจับกุมและตรวจยึดบุหรี่ไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง โดยมีการดำเนินคดีรวม 55 คดี และพบคดีสำคัญในพื้นที่อำเภอสะเดา ซึ่งสามารถตรวจยึดบุหรี่ไฟฟ้าและน้ำยาบุหรี่ไฟฟ้าได้เป็นจำนวนมาก คิดเป็นมูลค่าความเสียหายประมาณ 2.5 ล้านบาท

ส่วนด้านการปราบปราม ได้เพิ่มความเข้มข้นในการตั้งจุดตรวจ การสืบสวนหาข่าว การสกัดกั้นการลักลอบนำเข้าตามแนวชายแดน รวมถึงตรวจสอบร้านค้า ร้านค้าในชุมชน และบริษัทขนส่งเอกชน โดยเฉพาะพื้นที่โดยรอบสถานศึกษา เพื่อดำเนินการกับผู้ลักลอบจำหน่ายและนำเข้าอย่างจริงจัง

โดยที่ประชุมได้รับฟังข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องถึงบทบาท ภารกิจ และการดำเนินงานในการป้องกันและแก้ไขปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าที่เกิดขึ้นต่อเด็กและเยาวชน โดยสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสงขลา เขต 1 รายงานว่าได้ดำเนินการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด โดยบูรณาการในการจัดการเรียนการสอนและสร้างความตระหนักถึงโทษและพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้า รวมทั้งติดตามเด็กกลุ่มเสี่ยงและประสานผู้ปกครอง ตลอดจนเฝ้าระวังร้านค้ารอบสถานศึกษา อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดจากการซื้อขายผ่านช่องทางออนไลน์ และปัญหาสภาพแวดล้อมในครอบครัวและชุมชน ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการแก้ไข

ขณะที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสงขลา สตูล ได้ดำเนินมาตรการป้องกัน ดูแล และช่วยเหลือนักเรียนอย่างต่อเนื่อง พร้อมขับเคลื่อนโรงเรียนต้นแบบการไม่สูบบุหรี่ ปัจจุบันมีโรงเรียนต้นแบบ 4 แห่ง และมีแผนขยายผลโรงเรียนต้นแบบให้ครอบคลุมสถานศึกษาหลากหลายสังกัด โดยเน้นการสร้างพื้นที่ปลอดบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า ทั้งนี้ ปัญหาสำคัญคือการควบคุมพฤติกรรมของนักเรียนนอกสถานศึกษา จึงจำเป็นต้องบูรณาการความร่วมมือกับครอบครัวและชุมชน สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดสงขลา ในฐานะหน่วยประสานและรวบรวมข้อมูลของสถานศึกษาทุกสังกัดในจังหวัด ซึ่งมีสถานศึกษาประมาณ 696 แห่ง ได้ดำเนินการสร้างการรับรู้แก่เด็ก เยาวชน นักเรียน นักศึกษา ผู้ปกครอง และประชาชน เกี่ยวกับโทษ พิษภัย และผลกระทบจากบุหรี่ไฟฟ้า ผ่านการประสานงานกับหน่วยงานการศึกษาและการประชาสัมพันธ์ผ่านช่องทางต่าง ๆ

ด้านสำนักงานศุลกากรภาคที่ 4 รายงานว่า ในช่วง 11 เดือนที่ผ่านมา มีการจับกุมบุหรี่ต่างประเทศมูลค่าประมาณ 90 ล้านบาท และบุหรี่ไฟฟ้ามูลค่าประมาณ 30 ล้านบาท โดยพื้นที่ชายแดนจังหวัดสงขลาเป็นหนึ่งในเส้นทางสำคัญที่มีการลักลอบนำเข้าจากประเทศมาเลเซีย โดยเฉพาะบริเวณด่านศุลกากรปาดังเบซาร์และด่านศุลกากรสะเดา ซึ่งมีปริมาณการเดินทางเข้า-ออกสูง จึงมีข้อจำกัดด้านกำลังเจ้าหน้าที่ในการอำนวยความสะดวกและตรวจค้น นอกจากนี้ ผู้ลักลอบนำเข้ายังปรับเปลี่ยนรูปแบบการกระจายสินค้า โดยใช้ช่องทางออนไลน์และบริษัทขนส่งเอกชน ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องบูรณาการตรวจสอบเส้นทางการขนส่งอย่างต่อเนื่อง โดยล่าสุดสามารถตรวจยึดบุหรี่ไฟฟ้าได้ประมาณ 4,000 ชิ้น มูลค่ากว่า 3 ล้านบาท ขณะเดียวกันยังมีการประสานกำลังกับฝ่ายทหารและตำรวจในพื้นที่เสี่ยง เพื่อสกัดการลักลอบนำเข้าและกระจายสินค้า ทั้งนี้ มีแนวคิดนำเทคโนโลยี CCTV และโดรนมาใช้เฝ้าระวังพื้นที่ชายแดน แต่ยังมีข้อจำกัดด้านงบประมาณและการดูแลรักษาอุปกรณ์

สำหรับสถิติการจับกุมของด่านศุลกากรสงขลาในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา มีการสืบสวนและปราบปรามประมาณ 1,095 ครั้ง จับกุมบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าได้ 267 คดี มูลค่าของกลางรวมกว่า 57.7 ล้านบาท โดยเฉพาะคดีบุหรี่ไฟฟ้ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้น สะท้อนให้เห็นทั้งการขยายตัวของการแพร่ระบาดและความต้องการของตลาด

ขณะที่ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา รายงานว่า จากการสำรวจกลุ่มนักเรียนอาชีวศึกษา พบผู้ใช้บุหรี่ไฟฟ้าส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุ 15–19 ปี และได้ดำเนินงานทั้งด้านการป้องกันและการบำบัด โดยมีคลินิกบำบัดในโรงพยาบาล 17 แห่ง และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลประมาณ 175 แห่ง รวมถึงทำงานร่วมกับศึกษาธิการจังหวัด กลุ่มเยาวชน Gen Z และโครงการ To Be Number One เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันและป้องกันการเข้าสู่วงจรการสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า

ที่ประชุมยังหารือแนวทางการยกร่าง แก้ไข และปรับปรุงกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน เนื่องจากแม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายหลายฉบับในการควบคุมและปราบปรามบุหรี่ไฟฟ้า แต่การบังคับใช้ในทางปฏิบัติยังมีข้อจำกัด โดยมีข้อเสนอให้กำหนดฐานความผิดและอำนาจหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ให้ชัดเจน โดยเฉพาะกรณีบุหรี่ไฟฟ้าที่อยู่ภายในประเทศแล้ว รวมทั้งทบทวนบทลงโทษให้เหมาะสมและมีประสิทธิภาพในการป้องปรามการกระทำผิด ตลอดจนพิจารณากระบวนการระงับคดีให้ไม่เปิดช่องให้ผู้กระทำผิดกลับมากระทำความผิดซ้ำ

ทั้งนี้ ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าวว่า ผู้ตรวจการแผ่นดินจะเสนอให้ปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าเป็น “วาระแห่งชาติ” และให้มีกลไกประสานงานที่ชัดเจนในระดับประเทศ รวมทั้งเสนอให้ทบทวนและแก้ไขกฎหมาย โดยเฉพาะนิยามของบุหรี่ไฟฟ้าและฐานความผิดที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับสถานการณ์ สำหรับจังหวัดสงขลา เห็นควรให้เป็น “จังหวัดนำร่อง” ในการยกระดับการแก้ไขปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าเป็นวาระจังหวัด โดยไม่จำเป็นต้องรอการกำหนดเป็นวาระแห่งชาติ พร้อมเสนอให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธานกลไกขับเคลื่อน และติดตามผลอย่างต่อเนื่องทุก 2–3 เดือน ครอบคลุมทั้งด้านการบังคับใช้กฎหมาย การป้องกันและสร้างภูมิคุ้มกันให้เด็กและเยาวชน ตลอดจนการแก้ไขปัญหาด้านกฎหมายและการบริหารจัดการ

นอกจากนี้ ยังเน้นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างบ้าน วัด โรงเรียน ชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อปิดช่องว่างระหว่างโรงเรียนกับครอบครัว รวมถึงเร่งแก้ไขปัญหาการจำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์ โดยประสานกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ตำรวจ และหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ให้มีระบบติดตาม ตรวจสอบ และดำเนินการกับการโฆษณาและจำหน่ายบุหรี่ไฟฟ้าอย่างเป็นระบบ

ในส่วนของพื้นที่ชายแดน ยังเสนอให้พัฒนากลไกความร่วมมือกับประเทศมาเลเซีย เพื่อร่วมกันป้องกันและแก้ไขปัญหาการลักลอบนำเข้าบุหรี่ไฟฟ้า รวมทั้งทบทวนกฎหมายเกี่ยวกับการนำเข้าส่วนประกอบหรือสารที่สามารถนำไปใช้ผลิตบุหรี่ไฟฟ้า และผลักดันให้ประเทศไทยมีกฎหมายภายในที่สอดคล้องกับหลักการตามกรอบอนุสัญญาควบคุมยาสูบขององค์การอนามัยโลก โดยเฉพาะมาตรการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนและการแทรกแซงนโยบายจากผู้มีส่วนได้เสียในอุตสาหกรรมยาสูบ

ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน กล่าวเพิ่มเติมว่า จังหวัดสงขลาสามารถเดินหน้าขับเคลื่อนมาตรการต่าง ๆ ได้ทันที โดยไม่จำเป็นต้องรอผลการ

监察专员公署署长正在推动“宋卡模式”，将打击电子烟提升到省级议程，堵住执法漏洞，加快拦截边境走私活动。

2026年9月11日，监察专员公署主席宋萨·赛楚先生率团访问宋卡府后发表讲话。他主持召开会议，就“电子烟的预防和打击问题以及推动采取措施防止烟草业干预政策”征求意见。宋卡府府尹拉萨萨·奇楚先生、宋卡府副府尹普拉提普·乌伊查伦先生以及宋卡府公共卫生局、宋卡府警察局、宋卡府海关、第四海关区和宋卡府教育局等相关机构的代表出席了会议。

宋萨克先生指出，电子烟问题是一个重大问题，直接影响儿童和青少年。因此，监察专员优先审查政府机构履行宪法赋予职责的情况，特别是与执法、教育、公共卫生和公共安全保护相关的职责——这些都是宪法第五章规定的国家职责。监察专员的职责是核实政府机构是否全面有效地履行了这些职责。关于电子烟，他指出执法方面的漏洞导致电子烟使用率上升，尤其是在儿童和青少年群体中。这不仅影响他们的健康，还可能导致吸毒成瘾和长期的社会问题。

过去，监察专员曾汇总来自各机构、专家和部门的信息，包括实地走访边境省份，收集事实、问题、障碍和建议。其重点在于从多个角度审视问题，包括执法、增强儿童和青少年的韧性、完善法律以及防止烟草业利益相关者干预政策，以便为内阁制定政策建议。

在听取宋卡府府尹拉察萨·奇楚先生的汇报后，他承认电子烟在儿童和青少年中蔓延。主要原因在于人们误以为电子烟无害且合法，再加上电子烟产品颜色、香味和口味繁多，以及社交媒体的普及，使得电子烟的传播更加便捷。

此外，宋卡府与马来西亚接壤，因此极易受到电子烟走私的侵害，走私活动主要通过天然通道和边境地区进行。近期，当局持续开展打击行动，查获电子烟，共立案55起。其中一起重大案件发生在沙道县，警方查获大量电子烟及烟油，估计价值250万泰铢。

在执法方面，已加大力度设立检查站、收集情报并拦截边境走私活动。这包括检查商店、社区店铺和私人运输公司，尤其是在教育机构周边地区，以严厉打击非法销售和进口商品的行为。

会议听取了相关机构关于其在预防和应对电子烟对儿童和青少年影响问题方面的角色、职责和运作情况的报告。宋卡府第一小学教育服务区办公室报告称，他们已通过将电子烟使用纳入课程并提高学生对电子烟危害的认识，实施了毒品预防和补救措施。他们还对高危儿童进行监测，与家长协调，并检查教育机构周边的商店。然而，由于网络销售以及家庭和社区环境因素的影响，相关工作仍存在局限性，这凸显了各部门合作解决这些问题的必要性。

宋卡-沙敦中学教育服务区办公室持续采取措施预防、关爱和帮助学生，并推广无烟环境示范学校。目前已有四所示范学校，并计划将该项目推广至各类教育机构。其重点在于创建无烟和无电子烟区域。然而，关键挑战在于如何控制学生在校外的行为，因此与家庭和社区的密切合作至关重要。宋卡府教育厅作为全省所有教育机构（约696所学校）的协调和数据收集单位，一直通过与教育机构的协调以及各种公共关系渠道，提高儿童、青少年、学生、家长和公众对电子烟的危害、不良影响和后果的认识。

泰国第四海关区报告称，过去11个月内，他们查获了价值约9000万泰铢的外国香烟和价值3000万泰铢的电子烟。宋卡府边境地区是马来西亚走私的主要通道之一，尤其是巴东勿刹和沙道海关检查站，交通流量巨大。这导致用于协助和检查走私活动的人力有限。此外，走私分子已改变分销方式，利用网络渠道和私人快递公司，因此需要对运输路线进行持续的综合监控。近期，他们查获了价值超过300万泰铢的约4000支电子烟。与此同时，他们正与高风险地区的军警合作，拦截走私和分销活动。他们还计划利用闭路电视和无人机技术进行边境监控，但受限于预算和设备维护成本。

根据宋卡府海关过去三年的统计数据，共开展了约1095次调查和查禁行动，查获267起香烟和电子烟案件，总价值超过5770万泰铢。其中，电子烟案件呈上升趋势，反映出电子烟使用日益普及和市场需求不断增长。

与此同时，宋卡府公共卫生局报告称，一项针对职业学校学生的调查发现，电子烟使用者大多为15至19岁的青少年。该部门已实施预防和治疗项目，包括在17家医院和约175个社区卫生中心设立治疗门诊。他们还与府教育局、Z世代青年团体以及“成为第一”项目合作，以增强公众免疫力，防止人们陷入吸烟和电子烟的恶性循环。

会议还讨论了如何起草、修订和完善相关法律法规，使其与当前形势相符。尽管泰国已有数项法律对电子烟进行管控和打击，但实际执行力度仍然有限​​。相关建议包括：明确界定违法行为和官员权限，尤其针对已在泰国国内生产的电子烟；审查处罚措施，确保其适当有效，能够起到威慑作用；以及考虑案件和解程序，以防止再次犯罪。

监察专员署署长表示，监察专员署将提议把电子烟问题列为“国家议程”，并在国家层面建立明确的协调机制。这包括提议审查和修订相关法律，特别是电子烟的定义及相关违法行为，以确保有效执法并与当前形势相符。宋卡府被认为适合作为“试点省份”，将电子烟问题的解决提升至省级议程，无需等待国家层面的指定。建议由省长主持推进机制，并每2-3个月持续监测进展情况，涵盖执法、预防、青少年儿童教育以及法律和行政问题等方面。

此外，重点在于构建家庭、寺庙、学校、社区、乡镇卫生院及相关机构之间的协作网络，以弥合学校与家庭之间的鸿沟。这还包括与数字经济和社会部、警方及相关执法机构协调，加快解决网络销售问题，建立一套系统化的机制，对电子烟的广告和销售进行监测、核查和打击。

关于边境地区，会议还建议与马来西亚建立合作机制，共同预防和应对电子烟走私问题，并审查有关电子烟零部件或原料进口的法律。此外，会议建议泰国制定符合世界卫生组织《烟草控制框架公约》原则的国内法律，特别是采取措施防止烟草行业利益相关者的利益冲突和政策干预。

监察专员署署长补充说，宋卡府可以立即采取各项措施，无需等待结果。