เกษตรกรโอดสารพิษลุ่มน้ำกก กระทบวิถีชีวิต-รายได้จากการเพาะปลูก

พื้นที่แม่น้ำกก ตอนปลาย บริเวณ อ.ดอยหลวง จ.เชียงราย เป็นพื้นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึง เหมาะสำหรับปลูกพืชเศรษฐกิจระยะสั้นสร้างรายได้ เช่น ข้าวโพด ฟักทอง กระเจี๊ยบ

แม่น้ำกก ที่เคยพัดพาตะกอนและปุ๋ยตามธรรมชาติ นับตั้งแต่ตรวจพบสารโลหะหนัก เมื่อเดือน เม.ย.2568 ปัจจุบันแม่น้ำที่เคยหล่อเลี้ยงชีวิตเกษตรกร วันนี้สินค้าการเกษตรหลายชนิดที่ปลูกริมน้ำกก ต้องลดพื้นที่เพาะปลูก เช่น ข้าวโพดหวาน ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ จากข้อกังวลปัญหาสารพิษ

เกษตรกรโอดสารพิษลุ่มน้ำกก กระทบวิถีชีวิต-รายได้จากการเพาะปลูก

นายบุญยืน ก้างยาง ผู้ใหญ่บ้านหนองกล้วย ต.หนองป่าก่อ อ.ดอยหลวง จ.เชียงราย นำทีมข่าวไปดูพื้นที่น้ำท่วมถึงที่ชาวบ้าน ในหมู่บ้านจะปลูกข้าวโพดข้าวโพดหวาน ฟักทอง ในพื้นที่น้ำท่วมถึง กว่า 1,500 ไร่ กลายเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ในช่วงเดือน พ.ค.-ส.ค.และ ต.ค.-มี.ค.ของทุกปี

ช่วง 5-6 ปีที่ผ่านมามีบริษัทจาก จ.เชียงใหม่ ชวนปลูกข้าวโพดหวาน แต่เมื่อตรวจพบมีสารพิษโลหะหนักในแม่น้ำกก แม้จะไม่เกินค่ามาตรฐาน บริษัทก็ไม่กล้าเสี่ยงปลูก

ปัจจุบันปัญหาสารพิษที่เริ่มส่งผลกระทบต่ออาชีพคนปลูกพืชริมน้ำกก ที่เคยมีบริษัทมาให้ปลูกและรับซื้อ เช่น ข้าวโพดหวานตอนนี้ไม่มีแล้ว แต่เกษตรกรยังต้องปลูกพืชอื่น ๆ เหมือนทุก ๆ ปี เพราะไม่มีทางเลือกอื่น

ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ปัจจุบันแม้ราคาจะตกต่ำมากอยู่แล้ว หากยังมีปัญหาสารพิษซ้ำเติมอีก กังวลว่าจะไม่มีคนรับซื้อหรือถูกกดราคาต่ำ

นายบุญยืน ได้เสนอให้หน่วยงานภาครัฐเข้ามาดูแลเกษตรกร แม้พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ แต่หากสัตว์ที่กินสารพิษเข้าไปทุกวัน คนก็เสี่ยงที่จะได้รับสารพิษด้วย

นางประนอม อ้นรัตน์ ผู้ใหญ่บ้านผ่านศึก ต.ปงน้อย อ.ดอยหลวง จ.เชียงราย นำทีมข่าวไปดูแปลงเกษตรขนาดใหญ่ริมน้ำกกที่เตรียมการเพาะปลูก แม้ทุกวันนี้ผักที่ปลูกยังมั่นใจการบริโภค แต่เมื่อแม่น้ำกกยังมีสารพิษสะสมเรื่อย ๆ อนาคตไม่รู้ผลกระทบจะมีมากน้อยแค่ไหน เพราะเกษตรกรยังต้องใช้น้ำจากแม่น้ำกกทำการเกษตร เพราะไม่มีแหล่งน้ำอื่น

สอดคล้องกับ นายยัง พรมเมือง ประธานสภาเกษตรกร อ.ดอยหลวง จ.เชียงราย ระบุว่า ปัญหาสารพิษสิ่งที่น่าห่วงมากสุดคือ เกษตรกร ทุกคนกังวลว่าสินค้าเกษตรริมแม่น้ำกกจะถูกกดราคา และอยากให้กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรฯ ลงตรวจ ดินและน้ำที่ใช้การเกษตร ตลอดพื้นที่ 6 หมู่บ้านใน อ.ดอยหลวง

นายอุดม จันทร์ต๊ะวงศ์ ประธานสภาเกษตรกร จ.เชียงราย ย้ำถึงสถานการณ์น้ำปนเปื้อนสารพิษโลหะหนัก เฉพาะ จ.เชียงราย มีลุ่มน้ำที่ได้รับผลกระทบ มีพื้นที่เกษตรกรรม 1.2- 1.3 แสนไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 9 อำเภอ เมื่อรับฟังสภาเกษตรกรจังหวัดเชียงราย พบว่า มีข้อกังวลหลักๆ คือ ไม่มีบริษัทมารับซื้อสินค้าเกษตร และความเชื่อมั่นการบริโภค ซึ่งอาจกระทบไปถึงเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยว จ.เชียงราย ซึ่งเป็นเมืองท่องเที่ยว จะทำอย่างไรให้อาหารปลอดภัย

นายอุดม กล่าวต่อว่า ภาคการเกษตรยังถือเป็นรายได้หลักหนึ่งของ จ.เชียงราย โดยเฉพาะพื้นที่ อ.แม่สาย อ.เวียงชัย อ.แม่จัน และ อ.เชียงแสน เป็นพื้นที่ปลูกข้าวหลักของจังหวัด หากเกษตรกรถูกปฏิเสธรับซื้อและต้นทุนการผลิตสูงอยู่แล้ว ซึ่งภาครัฐจะชดเชยเยียวยาเกษตรกรอย่างไร หากได้รับผลกระทบจากสารพิษ

สภาเกษตรกรแห่งชาติ เตรียมเสนอปัญหาสารพิษสู่คณะรัฐมนตรี และสำคัญสุดอยากให้มีเจ้าภาพระดับจังหวัดแก้ปัญหาเรื่องนี้โดยตรง

ด้าน ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า ปัจจุบันแม่น้ำกกยังพัดพาตะกอนเป็นปุ๋ยตามธรรมชาติ นับตั้งปี 2568 เกิดการปนเปื้อนสารพิษโลหะหนัก ตอนนี้ชาวบ้านกังวลสารพิษที่มากับน้ำด้วย ข้อเสนอตอนนี้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ อาจต้องเร่งทำ คือตั้งคณะทำงานขึ้นมาเพื่อดูแล ตรวจสอบ และเฝ้าระวังพื้นที่ความเสี่ยงสะสมของสารโลหะหนักในดินเพาะปลูก และผลผลิตทางการเกษตรริมแม่น้ำกกที่น้ำท่วมถึง

กระทรวงเกษตรฯ ต้องทำแผนที่เฝ้าระวังผลิตทางการเกษตรและห่วงโซ่สินค้าเกษตร และจำแนกพื้นที่โดยเฉพาะพื้นที่น้ำท่วมถึงนอกเขตชลประทาน และกำหนดพื้นที่เป็นโซน

ดร.สืบสกุล กล่าวถึงการกำหนดพื้นที่แบ่งโซนเพราะปลูก กำหนดเป็นโซน คือ โซนที่ 1 คือ น้ำท่วมเป็นประจำทุกปี โซนที่ 2 น้ำท่วมเฉพาะปี 2567 และโซนพื้นที่ 3 พื้นที่เกษตรกรรมไม่เคยถูกน้ำท่วม

เมื่อแบ่งโซนพื้นที่กระทรวงเกษตรฯ ต้องแบ่งโซนการเพาะปลูก เกษตรกรจะใช้น้ำบาดาล มาเพาะปลูกและเพิ่มผลผลิต สร้างหลักประกันให้เกษตรกรขายได้ราคาและผู้บริโภคได้สินค้ามีความปลอดภัยต่อการบริโภค

หลังจากกระทรวงเกษตรฯ แบ่งพื้นที่แล้ว อาจต้องตรวจสอบดินและผลิตทางการเป็นประจำหากพื้นที่ดินหรือผลิตทางการเกษตรไม่ปลอดภัย ตรวจสอบพบสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานปลอดภัยในการบริโภค

กระทรวงเกษตรฯ ต้องมีกองทุนเยียวยาหรือชดเชยเกษตรกร ที่ได้รับผลกระทบจากสารพิษโลหะหนัก และสนับสนุนการปรับปรุงดิน ฟื้นฟูดิน พร้อมกับชดเชยรายได้ให้กับเกษตรกร หลังจากไม่ใช้พื้นที่ได้

ดร.สืบสกุล กล่าวว่า ปัจจุบันกระทรวงเกษตรฯ ยังไม่มีหลักเกณฑ์ หรือกองทุนเยียวยาชดเชย กรณีแม่น้ำปนเปื้อนสารพิษจากการเกษตร มีเฉพาะน้ำท่วม ฝนแล้ง ผลผลิตเสียหาย แต่ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำชดเชยอย่างไร กระทรวงเกษตรฯยังไม่มีการทำหลักเกณฑ์เรื่องนี้

ด้านนายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ ประธานคณะอนุกรรมาธิการมลพิษทางน้ำข้ามแดน ได้ประชุมติดตามการประกาศเขตภัยพิบัติ และเขตควบคุมมลพิษ โดยมีความคืบหน้าการแก้ปัญหาสารพิษในพื้นที่เกษตรกรรม โดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ร่วมประชุมเตรียมเสนอตั้งคณะทำงานระดับกระทรวง ที่ดูด้านนโยบาย และระดับจังหวัด เพื่อขับเคลื่อนเรื่องผลกระทบด้านการเกษตรกรรม ทั้งแนวทางในการช่วยเหลือ ชดเชยหรือเยียวยา เพราะปัญหาสารพิษในภาคการเกษตรยังไม่มีเกณฑ์การช่วยเหลือเพราะเป็นภัยพิบัติใหม่

รายงาน : โกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

“ฆ่า” ตะกอน ...น้ำกกขุ่นทั้งปี ทำลายระบบนิเวศพันธุ์ปลา

อนุ กมธ.แก้สารพิษฯ จี้ตรวจสอบนำเข้าแร่ กระทบน้ำกก-สาย จ.เชียงราย

คพ.เปิดผลตรวจ "ตะกอนดิน" พบสารหนูสูงบางจุดในแม่น้ำกก–รวก–โขง

กมธ.กฎหมายฯ แนะเปิดผลตรวจสารพิษในพืชผัก ชาวบ้านท่าตอน จ.เชียงใหม่ กินผักปนเปื้อนเกือบ 2 ปี

清莱府 Doi Luang 县的 Kok 河下游流域是一个易受洪水侵袭的低洼地区，适合种植玉米、南瓜和秋葵等短期经济作物。

自 2025 年 4 月检测到重金属以来，曾经承载着天然沉积物和肥料的郭溪受到了影响。这条曾经养育农民的河流如今面临着挑战，由于担心有毒物质，迫使农民减少沿岸种植的许多农产品（如甜玉米和饲料玉米）的耕地面积。

农民们抱怨说，科克河流域的有毒物质正在影响他们的生计和农业收入。

清莱府多銮县农巴哥街道农克鲁艾村村长布恩·康扬先生带领新闻团队前往被洪水淹没的农田，村民们在那里种植甜玉米和南瓜。超过1500莱的土地被用于种植这些作物，每年5月至8月以及10月至次年3月，村民们都能从中获得收入。

过去五六年间，清迈府一家公司一直鼓励人们种植甜玉米。然而，尽管科克河的重金属含量在标准范围内，但检测结果显示重金属含量超标后，该公司不敢冒险种植甜玉米。

目前，有毒物质污染问题已开始影响到郭溪沿岸农民的生计。此前，一些公司会向他们提供种植和收购的作物，例如甜玉米，但这项服务现已停止。然而，由于别无选择，农民们每年只能像往常一样种植其他作物。

至于动物饲料玉米，尽管价格已经很低，但人们担心，如果有毒物质问题进一步恶化，将无人问津，或者价格会大幅下​​降。

布尼恩先生建议政府机构应该帮助农民，尽管该地区大部分土地都用于种植动物饲料玉米。然而，如果动物每天摄入毒素，人类也会面临接触毒素的风险。

清莱府多銮县蓬诺伊街道潘苏克村村长普拉侬·翁拉特女士带领新闻团队前往考克河沿岸一片正在准备耕种的大片农田。虽然这里种植的蔬菜可以安全食用，但考克河中累积的毒素未来可能造成的影响尚不明朗。由于没有其他水源，农民们仍然依赖考克河的水进行农业灌溉。

对此，清莱府多銮县农民委员会主席杨普罗芒先生表示，有毒物质最令人担忧的问题是，农民们担心科克河沿岸的农产品价格会受到抑制。他希望农业部土地开发司对多銮县所有六个村庄的土壤和农业用水进行检查。

清莱府农民委员会主席乌东·詹塔翁先生强调了水体重金属污染的严峻形势。具体而言，清莱府多个流域受到影响，波及九个县的12万至13万莱农田。听取清莱府农民委员会的意见后，与会者指出，主要担忧包括缺乏愿意收购农产品的企业以及消费者信心下降，这可能会影响清莱这座主要旅游目的地的旅游业。问题依然存在：如何保障清莱的食品供应？

乌东先生进一步指出，农业仍然是清莱府的主要收入来源之一，尤其是在湄赛、威猜、湄占和清盛等主要稻米产区。他质疑，如果农民的稻米因有毒物质污染而被拒收，而他们的损失已经很高，政府将如何补偿农民。

全国农民委员会正准备向内阁提出有毒物质问题，最重要的是，希望省级层面有一个负责任的部门直接解决这个问题。

湄发銮大学社会创新学院讲师苏布萨库尔·基努孔博士指出，科克河目前携带的泥沙可作为天然肥料。然而，自2025年以来，该河已受到重金属污染。如今，村民们对随水而来的毒素感到担忧。他建议农业与合作社部应尽快成立一个工作组，负责监督、检查和监测科克河沿岸易受重金属污染的土壤和农产品区域。

农业部必须制定农业生产和农产品链的监测地图，对区域进行分类，特别是对灌溉区以外的易涝地区进行分类，并将这些区域指定为区域。

苏布萨库尔博士解释了农业区的分区计划，将其划分为以下区域：1 区，每年都会定期被洪水淹没；2 区，仅在 2024 年被洪水淹没；3 区，从未被洪水淹没的农业用地。

农业部在划分农地时，必须将其划分为耕作区。农民将利用地下水进行耕作，提高产量，从而确保农民能够以合理的价格出售农产品，并确保消费者能够获得安全的农产品。

农业部划分土地后，如果发现土地或农产品不安全，例如检测到重金属含量超过安全消费水平，则可能需要定期进行土壤和农产品检测。

农业部必须设立专项基金，用于补偿受重金属毒害影响的农民，支持土壤改良和修复，并为无法耕种土地的农民提供收入补偿。

苏布萨库尔博士指出，目前农业部尚未制定任何关于河流因农业毒素污染的指导方针或赔偿基金。赔偿范围仅限于洪水、干旱和农作物损失。农业部尚未制定针对水源毒素污染受害者的赔偿指导方针。

跨界水污染问题小组委员会主席帕塔拉蓬·利拉帕特先生主持召开会议，跟进灾区和污染控制区的划定工作。会议在解决农业区有毒物质污染问题方面取得了进展。参加会议的农业与合作社部正准备提议在部级层面设立一个工作组，负责政策监督；并在省级层面设立一个工作组，负责应对污染对农业的影响，包括援助、补偿和补救措施。这是因为目前针对农业有毒物质污染的援助标准尚不明确，而农业有毒物质污染是一种新型灾害。

报道人：Kowit Boontham，泰国公共电视台记者，北部地区新闻中心。

“清除”沉积物……使郭氏河常年浑浊，破坏了生态系统和鱼类物种。

污染控制小组委员会敦促调查矿产进口及其对清莱府科克河和赛河的影响。

污染控制部门（PCD）公布了沉积物分析结果，发现科克河、鲁阿克河和湄公河部分地区砷含量较高。

众议院法律事务委员会建议公布清迈府塔通村村民食用的蔬菜中毒素的检测结果。这些村民已经食用受污染的蔬菜近两年了。