"ธรรมนูญ" กางงานวิจัย โต้ EHIA "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด"

ถ้าเกิดอ่างเก็บน้ำขึ้นจริง น้ำจะไม่ท่วมช้าง แต่ท่วมที่อยู่เขา เรามีโมเดลคาดการณ์ว่าช้างจะเดินลงด้านล่าง แถว อ.เมืองจันทบุรี มีโซนหย่อมป่าตรงชายขอบ อุทยานฯ น้ำตกพลิ้ว ช่วงกลางคืนหรือตกบ่าย ช้างจะหากินตามสวนผลไม้ชาวบ้าน

ธรรมนูญ เต็มไชย หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ จ.เพชรบุรี สะท้อนข้อกังวลต่อโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จ.จันทบุรี ผ่านเวทีงานเสวนา 36 ปีรำลึกสืบนาคะเสถียร กับคำถามบนเวที "ถ้าเราเปลี่ยนบ้าน ช้างจะไปไหน?" ซึ่งโครงการดังกล่าว ทำให้เกิดน้ำท่วมพื้นที่อุทยานฯ เขาสิบห้าชั้น 7,503 ไร่ และป่าสงวนแห่งชาติป่าขุนซ่อง 7,097 ไร่

"ธรรมนูญ" กางงานวิจัย โต้ EHIA "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด"

หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนานวัตกรรมอุทยานแห่งชาติ มองว่า ปัจจุบันมีอ่างเก็บเก็บน้ำในพื้นที่แก่งหางแมว ทั้งอ่างเก็บน้ำคลองประแกด อ่างเก็บน้ำคลองหางแมว และอ่างเก็บน้ำคลองพะวาใหญ่ หากใช้เพื่อเกษตรกรก็น่าจะเพียงพอแล้ว เพราะที่อยู่อาศัย "ช้างป่าโขลงใหญ่" อย่างน้อย 70 ตัว เป็นหัวใจของอุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้น ลักษณะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบแล้ง การสำรวจพบพืชอาหารช้างถึง 182 ชนิด 135 สกุล 54 วงศ์ ทั้งดงกะพ้อ และพืชหายากอย่างกล้วยหมูสังสีนวล ดึงช้างอยู่ในป่าสมบูรณ์

"ธรรมนูญ" กางงานวิจัย "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด" โต้ EHIA

สอดคล้องกับข้อมูลปีงบประมาณ 2568 - ก.ค.2569 ตัวเลขการจ่ายเงินค่าช่วยเยียวยาความเสียหายจากช้างป่า ในพื้นที่ภาคตะวันออก พบว่า อุทยานฯ เขาสิบห้าชั้น อยู่ลำดับสุดท้าย จ่ายเงินเยียวยารวม 20,000 บาท ส่วนเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน จ่ายเยียวยาสูงสุด 35.8 ล้านบาท รองลงมาเป็นอุทยานฯ เขาคิชฌกูฏ 4.5 ล้านบาท และอุทยานฯ เขาชะเมา-เขาวง 3.2 ล้านบาท

ภายหลังคณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติอนุมัติให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมชลประทาน ดำเนินโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด ความจุ 99.50 ล้าน ลบ.ม. กรอบวงเงินงบประมาณ 7,200 ล้านบาท ขณะนี้อยู่ระหว่างกระบวนการหารือของกรมชลประทานและกรมอุทยานฯ เพื่อกำหนดมาตรการลดผลกระทบ

ธรรมนูญ มองว่า หากยังยืนยันจะดำเนินโครงการฯ ตามเดิม ผลกระทบจะเกินแก้ไข เพราะรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) ไม่ได้ศึกษาว่าน้ำท่วมแล้ว "ช้าง" จะไปอยู่จุดใด พร้อมตั้งคำถามว่าจะเคลื่อนย้ายช้างป่าถึง 70 ตัวได้อย่างไร และพื้นที่อนุรักษ์ใดบ้างจะรับช้างกลุ่มนี้

การเอาช้างจากที่หนึ่ง ไปไว้อีกที่หนึ่ง คิดหรือว่าเขาจะอยู่ ไม่มีทาง ยังไงเขาก็หาทางเดินกลับมาที่เดิม ระหว่างทางคือการเรียนรู้พื้นที่หากินใหม่ ๆ ในที่ชาวบ้าน ปัญหาก็จะตามมาเป็นลูกโซ่

ส่วนมาตรการ "ปลูกป่าทดแทน" จะปลูกที่ไหน เพราะกรมอุทยานฯ ยืนยันว่า ไม่มีพื้นที่ปลูก พร้อมเรียกร้องให้เปิดข้อมูลว่าอ่างเก็บน้ำที่สร้างไปแล้วได้ปลูกป่าทดแทนที่ใดบ้าง สภาพต้นไม้โตขึ้นหรือไม่ และฟื้นคืนระบบนิเวศเดิมที่เสียไปได้หรือไม่ เพราะระบบนิเวศเป็นสิ่งที่เลียนแบบไม่ได้ สวนป่าหรือต้นไม้แบบสวนสาธารณะ ไม่ใช่ระบบนิเวศที่สัตว์ป่าอยู่อาศัยได้

EHIA ที่บิดเบี้ยวถูกพูดมาหลายโครงการแล้ว อยู่ที่ว่าเราจริงใจในการแก้ปัญหากระบวนการนี้หรือยัง เพราะสุดท้ายก็มีการเมือง หรือผู้มีอำนาจบีบให้ทำโครงการจนได้

หัวหน้าศูนย์วิจัยฯ มองว่า การแก้กระบวนการจัดทำ EHIA ด้วยการใช้ข้อมูลที่เป็นกลาง จะช่วยลดความแตกแยกในสังคมได้ เพราะที่ผ่านมาเจ้าของโครงการ จ้างบริษัทมาศึกษาเอง พร้อมตั้งคำถามว่า เคยเห็น EHIA เล่มไหนบ้างที่ระบุว่าก่อสร้างไม่ได้

ไม่ต่างจากโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด จากประสบการณ์การทำงานวิจัยมาหลายแห่ง ทั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด กลุ่มป่าแก่งกระจาน กลุ่มป่าตะวันออก เขาชะเมาฯ เขาสิบห้าชั้น "ธรรมนูญ" มองจุดบิดเบี้ยวของ EHIA ตั้งแต่เริ่มต้นวางแปลงสำรวจ 1,202 แปลง ใช้เวลาเพียง 8 วัน การจำแนกสังคมพืชผิดจากหลักวิชาการ จากป่าดิบแล้ง แต่ระบุเป็นป่าเบญจพรรณ รวมทั้งปริมาณไม้

ข้อมูลช้างที่เราสำรวจมาเป็นปี เทียบกับเล่ม EHIA ทำไมเส้นเดินไม่เหมือนกัน ไม่มีความใกล้เคียงกันด้วยซ้ำ

อีกทั้งแนวสำรวจสัตว์ป่า เป็นแนวชักลากไม้เก่าที่ปัจจุบันเจ้าหน้าที่ใช้เป็นเส้นทางลาดตระเวน หรือบางเส้นไม่ได้ใช้งาน โดยเป็นเส้นเดินหลัก ไม่พบร่องรอยคนเดินเข้าไปในเส้นทางย่อย ขณะที่รายงาน EHIA ฉบับแก้ไข จุดที่ระบุว่าเข้าสำรวจ ก็เป็นคนละเส้นกับทางเดินช้าง

ผมและคนที่ทำเรื่องข้อมูล ประเมินแล้วว่าไม่มีทางลดผลกระทบ มีแต่จะตามแก้กันอย่างไร ปัญหาช้างแก้มา 20-30 ปีแล้วยังทำไม่ได้ ทั้งที่ข้อแรกแค่ต้องรักษาที่อยู่ช้างให้ได้ก่อน เพราะเซฟบ้านของช้าง เท่ากับเซฟชีวิตและทรัพย์สินประชาชน

คัดค้านสร้าง "อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด" กังวลผลกระทบป่า

มูลนิธิสืบฯ จ่อยื่นศาลปกครองอีกรอบ ฟ้องเพิกถอน EHIA อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด

ครม.อนุมัติโครงการอ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด วงเงิน 7,200 ล้านบาท

อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด

อุทยานฯเขาสิบห้าชั้น

如果水库真的建成，水不会淹没大象，但会淹没它们的栖息地。我们有一个模型预测大象会向下游迁徙。在尖竹汶府附近，南托普利奥国家公园边缘有一些小片森林。晚上或下午，大象会在村民的果园里觅食。

碧差汶里府国家公园研究与发展创新中心主任塔玛努恩·特姆猜在纪念苏布·纳卡萨提恩逝世36周年的研讨会上，对尖竹汶府的空旺托诺水库项目表示担忧。他在会上问道：“如果我们改变了它们的栖息地，大象该何去何从？”他指出，该项目将淹没考西哈占国家公园7503莱的土地和坤松国家森林保护区7097莱的土地。

“Thammanoon”提出了研究，以反驳“Khlong Wang Tonod水库”的环境影响评估（EHIA）。

国家公园研究与发展创新中心负责人认为，位于康杭梅（Kaeng Hang Maew）地区的现有水库，包括普拉卡德水库（Khlong Prakaed Reservoir）、杭梅水库（Khlong Hang Maew Reservoir）和帕瓦亚水库（Khlong Phawa Yai Reservoir），足以满足农业用水需求。这是因为考西哈占国家公园（Khao Sip Ha Chan National Park）的核心地带栖息着一大群野生大象，至少有70头。该地区主要为干旱常绿林，调查发现有182种大象食物植物，分属135个属和54个科，其中包括珍稀的考皮亚克（Khao Piak）和尖叶香蕉（Musa acuminata）等物种，这些植物为大象的健康栖息地做出了贡献。

“Thammanoon”对“Khlong Wang Tonod水库”进行了研究，以反驳EHIA（环境健康影响评估）。

根据2025财年至2026年7月的数据，东部地区野生大象造成的损害赔偿金数据显示，考锡哈占国家公园排名垫底，仅支付了2万泰铢。考昂鲁奈野生动物保护区支付的赔偿金最高，达3580万泰铢，其次是考基查库国家公园，为450万泰铢，考查茂-考翁国家公园为320万泰铢。

经内阁批准，农业与合作社部通过皇家灌溉厅推进空旺托诺水库项目，该项目库容为9950万立方米，预算为72亿泰铢。目前，皇家灌溉厅正与国家公园、野生动植物保护厅就减轻项目影响的措施进行磋商。

塔马努恩认为，如果该项目按计划进行，其影响将是不可逆转的，因为环境与健康影响评估报告并未研究洪水过后大象的安置地点。他还质疑如何安置70头野生大象，以及哪些保护区能够容纳它们。

你觉得把一头大象从一个地方带到另一个地方，它会待在那里吗？绝对不会。它总会找到回老家的路。一路上，它会在村民的领地里发现新的觅食区域，随之而来的是一连串的问题。

关于“重新造林”措施，树木将种植在哪里？国家公园管理局坚称没有指定的种植区域。此外，人们还要求公开已建成水库的造林地点、树木状况以及受损生态系统是否得到恢复等信息。这是因为生态系统是不可替代的，而公园式的森林或树木并非适合野生动物栖息的生态系统。

许多项目都曾讨论过环境影响评估（EHIA）流程存在缺陷的问题。问题是，我们是否真心实意地想要解决这个问题？因为最终，政治因素或当权者会施压，让项目得以推进。

该研究中心负责人认为，通过使用公正的数据改革环境影响评估（EHIA）流程有助于减少社会分裂。他指出，过去项目业主通常会聘请自己的公司进行评估，并质疑是否曾有环境影响评估报告明确禁止施工。

与 Khlong Wang Tonod 水库项目类似，Thammanoon 基于在 Khao Banthat 野生动物保护区、Kaeng Krachan 森林群落、东部森林群落、Khao Chamao 和 Khao Sip Ha Chan 等多个地点的研究经验，从一开始就发现了环境影响评价 (EHIA) 过程中的偏差。对 1202 个样地的调查仅用了 8 天就完成了。植物群落的分类偏离了科学原则，将干旱常绿林识别为落叶混交林，并且树木数量也存在差异。

我们多年来收集的大象数据与EHIA报告相比，为什么大象的行进路线差异如此之大？它们根本不相似。

此外，野生动物调查区域是一条旧伐木路线，目前被官方用于巡逻，部分路线已不再使用。这些是主要的迁徙路线，没有发现人类通过次要路线进入的痕迹。同时，修订后的环境健康影响评估报告指出，调查区域并非大象的迁徙路线。

我和负责处理数据的同事们评估了情况，得出结论：目前没有办法减轻影响；我们只能努力寻找解决办法。大象问题已经存在了二三十年，但一直没有取得成效，尽管第一步很简单，就是保护大象的栖息地。保护大象的家园就等同于保护人们的生命和财产。

由于担心“Khlong Wang Tonod水库”的建设会对森林造成影响，因此引发了反对意见。

Seub Nakhasathien 基金会正准备向行政法院提起另一项诉讼，以撤销 Khlong Wang Tonod 水库的环境和健康影响评估 (EHIA)。

内阁批准了 Khlong Wang Tonod 水库项目，预算为 72 亿泰铢。

克隆旺托诺德水库

Khao Sib Ha Chan 国家公园