แจกสูตรอาหาร “เมนูมัดใจ” ไตแข็งแรง ลดหวาน-มัน-เค็ม “อิ่มแต่ไม่อ้วน”

ปัจจุบันสถานการณ์ผู้ป่วยโรคไตทั่วโลกมีมากกว่า 850 ล้านคน หรือสองเท่าของผู้ป่วยโรคเบาหวาน จำนวน 422 ล้านคน มาก กว่าผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วโลก 42 ล้านคน ผู้ป่วยเอดส์/เอชไอวี 36.7 ล้านคน ถึง 20 เท่า ส่วนอัตราผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (CKD) และภาวะไตวายเฉียบพลัน (AKI)ทั่วโลก อยู่ที่ 10.4% ในผู้ชาย และ 11.8% ในผู้หญิง โดยภาวะไตวายเฉียบพลันพบในประชากร 13.3 ล้านคนต่อปี อาจหายไปเองหรืออาจนำไปสู่โรคไตเรื้อรังหรือภาวะไตวายในอนาคตได้

สำหรับประเทศไทย ข้อมูลล่าสุดจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังในประเทศไทยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จาก 1,046,072 คน เมื่อปี 2566 เพิ่มเป็น 1,145,586 คน ในปี 2568 หรือเพิ่ม ขึ้นเกือบ 100,000 คนในเวลา 2 ปี และเมื่อจำแนกตามระยะของโรค พบว่า มีผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 3 คือ ไตได้รับความเสียหายในระดับปานกลาง ไม่สามารถกรองเกลือและสารพิษได้อย่างเหมาะสม และอาจเกิดปัญหาในการรักษาสมดุลของของเหลวได้ จำนวนกว่า 670,000 คน ,ผู้ป่วยไตระยะที่ 4 มากกว่า 186,000 คน และระยะที่ 5 มากกว่า 100,000 คน

แจกสูตรอาหาร “เมนูมัดใจ” ไตแข็งแรง ลดหวาน-มัน-เค็ม “อิ่มแต่ไม่อ้วน”

จำนวนนี้มี 1​ แสนคน เป็นผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายและต้องรับการบำบัดทดแทนไตด้วยการฟอกเลือด หรือล้างไตทางช่องท้อง ซึ่งต้องใช้งบในการดูแลรักษากว่า 20,000 ล้านบาทต่อปี และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง 15-20% ต่อปี หากไม่มีการแก้ไขคาดว่าใน 5 ปีข้างหน้าจะมีผู้ป่วยเพิ่มเป็นกว่า 2 แสนราย และต้องใช้งบกว่า 4 หมื่นล้านบาทต่อปี โดย จ.เชียงรายถือว่า มีผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังสูงมาก รองจากกรุงเทพฯ เพียงจังหวัดเดียว แต่หากนับเฉพาะผู้ป่วยในพื้นที่จังหวัดจริง ๆ ถือว่ามีมากที่สุด

ปี 2569 สถิติผู้ป่วยต้องได้รับการฟอกไตจำนวน 120,000 คน ในทุกช่วงวัยตั้งแต่ 18 ปี -สูงอายุ ซึ่งสาเหตุของการเป็นโรคไต ไม่ใช่การกินเค็มเท่านั้น แต่ยังเกิดจากกลุ่มโรค NCDs เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคอ้วนหรือมีภาวะน้ำหนักเกิน โรคเก๊าท์หรือระดับกรดยูริกในเลือดสูง โรคแพ้ภูมิตนเอง หรือโรคทางพันธุกรรม รวมทั้งการดื่มน้ำน้อยจนทำเกิดภาวะขาดน้ำของไตจนทำงานบกพร่อง

รวมทั้งพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง แม้จะไม่มีรสเค็ม เช่นซอสมะเขือเทศ ซอสพริก น้ำจิ้มสุกี้ อาหารแปรรูป ขนมกรุบกรอบ ผลไม้กระป๋อง อาหารหมักดอง เช่น ผักกาดดอง หรือไข่เค็ม บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ผงฟู สารกันบูด หรือสารกันเชื้อราในขนมปัง เป็นหนึ่งในสาเหตุทำให้ป่วยด้วยโรคไตเรื้อรัง นำมาสู่การเข้ารับการรักษาอาการป่วยและฟอกไตทั้งที่โรงพยาบาลของรัฐ เอกชน และศูนย์ฟอกไต กลายเป็น “ภาระ” ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นของครอบครัว

สำหรับการรักษาโรคดังกล่าว ไม่ได้เน้นเฉพาะการให้ยาและการส่งตัวผู้ป่วยเข้ารับการฟอกไตเท่านั้น แต่ยังต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเปลี่ยนการกินของผู้ป่วยระยะแรกเริ่ม ซึ่งโรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร อ.เชียงวัย จ.เชียงราย กลุ่มงานโภชนศาสตร์ ประกอบด้วย “กันยารัตน์ คีลาวงค์” หัวหน้ากลุ่มงานโภชนาการ พร้อมลูกทีม 2 คน คือ จิรดา บินตัง และ ณัฎฐานิชา คำอินต๊ะ ได้ร่วมกันปรับเมนูอาหารสำหรับ ผู้ป่วยโรคไตในระยะเร่มต้นและผู้ป่วยที่ต้องฟอกไต รวมทั้งผู้ป่วยสโตรก

โดยมีการแจกสูตรเมนูอาหารคาว เช่น ยำวุ้นเส้น ที่ใช้แป้งปลอดโปรตีน ซึ่งเป็นกลุ่มคาร์โบไฮเดรตที่ไม่มีโปรตีน หรือมีโปรตีนต่ำมาก , น้ำเงี้ยวปรุงจืด ดีต่อใจ ไตร่าเริง,ข้าวซอยไก่ เบาใจ ไกลเบาหวาน และก๋วยเตี๋ยวมัดใจ ไตแข็งแรง ส่วนสูตรอาหารหวาน สำหรับผู้ป่วยโสตรก เช่น คุกกี้ไข่ขาว และวุ้นฮีลใจ กลืนได้กินดี

กันยารัตน์ เล่าให้ฟังว่า รพ.สมเด็จพระญาณสังวร มีศูนย์ฟอกไตฯ จะมีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาและเข้ามาฟอกไตในทุก ๆ วัน สำหรับผู้ป่วยที่ต้องพักรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล ฯจะมีการจัดปรุงอาหารสำหรับผู้ป่วยอยู่แล้ว ที่นี่มีผู้ป่วย NCDs อยู่ในลำดับต้น ๆ จึงต้องปรับเมนูพิเศษเพื่อลดความเค็ม หวาน มัน โดยใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ และไม่ใช้ผงปรุงรส ซึ่งมีเสียงตอบรับจากผู้ป่วยดีมาก ๆ หลายๆ รายถึงกับขอสูตรไปทำรับประทานที่บ้าน ผ่านการสแกนคิวอาร์ดโค้ด

“เมนูที่ได้รับความนิยมมาก ๆ คือ ก๋วยเตี๋ยวมัดใจ ไตแข็งแรง น้ำซุป เคี่ยวจากกระดูกหมู ส่วนความหวานจากผัก เช่น หัวใช้เท้า ตัวของน้ำซุปจะลดปริมาณโซเดียมลง โดยไม่ใช้ผงปรุงรส เป็นอาหารที่โรงพยาบาลทำให้กับผู้ป่วยไต หรือผู้ป่วยที่เริ่มเป็นความดัน หรือผู้สนใจต้องการ...เรามีสูตรให้นำไป มีคิวอาร์โคดสแกนสูตรได้ ผู้ป่วยบอกว่า ตั้งแต่ป่วยเป็นความดันและโรคไต ก็ไม่เคยรับประทานก๋วยเตี๋ยวอีกเลย ถือว่าประสบความสำเร็จในการรณรงค์ ไม่ให้ผู้ป่วยโรคไตรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง”

นอกจากนี้ยังมีเมนู ยำวุ้นเส้น ซึ่งใช้แป้งปลอดโปรตีน เนื่องจากผู้ป่วยจะกังวลเรื่องอาหารที่เป็นเส้นเหลืองๆ เขียว ๆ เส้นก๋วยเตี๋ยว เส้นหมี่เหลือง เกี้ยว ซึ่งเส้นพวกนี้จะมีโปรแตส เซียมสูง น้ำเงี้ยวปรุงจืด ดีต่อใจ ไตร่าเริง ให้กับผู้สนใจ และผู้ป่วยที่แอดมิทจะปรับรสชาติ ไม่ใช้น้ำปลา หรือน้ำตาล จะใช้จากธรรมชาติเป็นหลัก 100 เปอร์เซ็นต์ หรือข้าวซอยไก่ จะไม่ใช้กะทิสด แต่จะใช้นมกล่องหรือนมถั่วเหลืองแทน เพื่อลดปริมาณไขมันและน้ำตาล

ส่วนสูตรอาหารสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน เช่น ขนมเทียนแก้ว คุ้กกี้ไข่ขาว และวุ้น ฮีลใจ กลืนได้ กินดี กันยารัตน์ บอกว่า วุ้นฮีลใจ เหมาะสำหรับผู้ป่วยสโตรกที่มีปัญหาเรื่องการกลืน และการบดเคี้ยว โดยจะใช้อาหารทางการแพทย์เป็นส่วนผสม ซึ่งใช้กับผู้ป่วยสโตรกและผู้ป่วยโรคเบาหวานหรือผู้ที่ต้องการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

“ผู้ป่วยกลุ่มโรค NCDs การป้องกันและรักษา ต้องทำตามคำแนะนำของแพทย์ ต้องทราบว่า อะไรที่กินแล้วจะทำให้ไตทำงานหนักการเดิม อาหารรสจัดควรเลี่ยง ถ้าเป็นไปได้ควรทำกินเอง ในแต่ละมื้อควรมีอาหารที่หลากหลาย หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ที่มีโปรตีนสูง รับประทานผลไม้ หากในระยะเริ่มต้น อยากแนะนำให้ลดขนมกรุบกรอบ อาหารผู้ป่วยโรคไตไม่อร่อย แต่ถ้ายังไม่มีอาการป่วย การลด หวาน มัน เค็ม ให้มีความคุ้นชินกับรสชาติอาหาร กินอิ่มแต่ไม่อ้วนได้ไม่ยาก” หัวหน้าทีมโภชนาการ จากรพ.สมเด็จพระญาณสังวร ทิ้งท้าย

แม้ผู้ป่วยกลุ่มโรค NCDs โดยเฉพาะผู้ป่วยไตจะได้รับสิทธิประโยชน์ในการรักษาจากสป.สช.สิทธิบัตรทอง 30 บาทรักษาทุกที่ ทั้งการปลูกถ่ายไต การล้างช่องท้อง การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม และการฟอกไตฟรี แต่การไม่ป่วย ไม่ว่าจากโรคอะไรก็ตาม ถือว่า เป็นลาภอันประเสริฐสุดของร่างกายแล้ว

หมายเหตุ: เก็บตกจากการลงพื้นที่โรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร อ.เชียงชัย จ.เชียงราย เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การขับเคลื่อนงาน NCDs สป.สช.และเครือข่ายเมื่อวันที่ 8 ก.ย.2569

สธ.เปิดข้อมูล "มหาสารคาม" กินเค็มจัด 57% เร่งปรับเมนู ลดหวาน มัน เค็ม

"ประกันสังคม" ปรับเกณฑ์ใหม่ป่วยโรคไต เข้าถึงการรักษาเร็วขึ้น-ไม่ต้องสำรองจ่าย

หยุด! เสี่ยงไตวาย "งดรสเค็ม-มัน" ภัยเงียบ "คุกคาม" ประชากรโลก

โรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร

目前，全球肾脏病患者超过8.5亿人，是糖尿病患者（4.22亿）的两倍，是癌症患者（4200万）和艾滋病/HIV感染者（3670万）的20多倍。全球慢性肾脏病（CKD）和急性肾衰竭（AKI）的发病率男性为10.4%，女性为11.8%。急性肾衰竭每年影响1330万人，可能自行缓解，也可能发展为慢性肾脏病或最终导致肾衰竭。

根据泰国公共卫生部医疗健康信息系统的最新数据，泰国慢性肾病患者人数持续增长，从2023年的1,046,072人增至2025年的1,145,586人，两年内增加近10万人。按疾病分期划分，3期肾病患者超过67万人（中度肾损伤，无法正常过滤盐分和毒素，并可能出现体液平衡问题），4期患者超过18.6万人，5期患者超过10万人。

以下是一道“令人心动”的菜肴的食谱：健康的肾脏，减少糖、脂肪和盐的摄入——“饱腹但不发胖”。

其中，10万人患有终末期慢性肾衰竭，需要通过血液透析或腹膜透析进行肾脏替代治疗。这项治疗每年花费超过200亿泰铢，预计每年将增长15-20%。如果不采取任何措施，预计未来5年内，患者人数将超过20万人，每年需要超过400亿泰铢的治疗费用。清莱府的慢性肾衰竭患者人数仅次于曼谷，位居泰国第二；但如果仅考虑清莱府内的患者，则该府的患者人数最多。

统计数据显示，到2026年，将有12万名患者（涵盖18岁至老年人的所有年龄段）需要接受透析治疗。肾脏疾病的病因并非仅仅是高盐饮食，还包括糖尿病、高血压、心血管疾病、肥胖、痛风（高尿酸血症）、自身免疫性疾病、遗传性疾病等非传染性疾病，以及饮水不足导致的脱水和肾功能损害。

包括食用高钠食物在内的饮食习惯，即使那些尝起来不咸的食物，例如番茄酱、辣椒酱、寿喜烧蘸酱、加工食品、零食、罐头水果、发酵食品（如腌白菜或咸蛋）、方便面、泡打粉、面包中的防腐剂或抗真菌剂，都是导致慢性肾脏病的因素。这会导致患者需要在公立和私立医院以及透析中心接受治疗和透析，从而加重家庭的经济负担。

此类疾病的治疗并非仅仅依赖药物和透析，早期阶段也注重生活方式和饮食的改变。在清莱府的颂德帕延桑翁医院，营养科主任卡尼亚拉特·基拉翁及其团队成员吉拉达·宾唐和纳塔尼查·卡明塔共同合作，为早期肾病患者、透析患者和中风患者制定了个性化的膳食计划。

我们分发了一些咸味菜肴的食谱，例如用无蛋白面粉（一种几乎不含蛋白质的碳水化合物）制作的粉丝沙拉、口味清淡的泰北咖喱（Nam Ngiao）、咖喱鸡（一种口味清淡、有助于预防糖尿病的选择）和咖喱鸡汤面（Khao Soi Gai）。我们也为听力障碍患者提供了一些甜点食谱，例如蛋白饼干和易于食用和吞咽的果冻。

Kanyarat解释说，Somdej Phra Yan Sangworn医院设有透析中心，患者每天都在这里接受治疗和透析。对于需要住院的患者，医院会提前准备好餐食。由于该医院非传染性疾病（NCD）患者较多，因此他们调整了菜单，减少盐、糖和脂肪的摄入，使用天然食材，并且不添加味精。这一调整受到了患者的积极反馈，许多患者甚至通过扫描二维码索取食谱，以便在家烹饪。

“我们最受欢迎的菜品是‘补肾咖喱面’，汤底是用猪骨熬制而成，甜味来自萝卜等蔬菜。汤底不添加味精，因此钠含量很低。这是医院专门为肾病患者、早期高血压患者以及任何感兴趣的人准备的餐食……我们提供二维码食谱。患者表示，自从确诊高血压和肾病后，他们就再也没吃过面条了。这标志着我们旨在劝阻肾病患者食用高钠食物的活动取得了成功。”

此外，菜单上还包括粉丝沙拉，使用不含蛋白质的淀粉，因为患者担心米粉、粉丝和饺子等黄绿色面条钾含量较高。菜单上还有一种口味清淡的南勾汤，据说对心脏和肾脏有益，供有兴趣的人和住院患者享用。这种汤的口味经过调整，不使用鱼露和糖，全部采用100%天然食材。同样，咖喱鸡面（Khao Soi Gai）也不使用新鲜椰奶，而是使用盒装牛奶或豆奶，以降低脂肪和糖的含量。

关于适合糖尿病患者的食谱，例如泰式甜点Khanom Tien Kaew、蛋白饼干和Heal Jai果冻，Kanyarat解释说，Heal Jai果冻适合吞咽和咀嚼困难的中风患者。它使用医用食品原料，专为中风患者、糖尿病患者或需要控制血糖水平的人群设计。

“对于非传染性疾病患者，预防和治疗必须遵医嘱。了解哪些食物会加重肾脏负担至关重要。应避免辛辣食物。理想情况下，最好自己准备餐食。每餐应包含多种食物，避免食用高蛋白肉类，并多吃水果。在早期阶段，我建议减少含糖零食的摄入。肾病患者的食物可能并不总是美味，但如果没有症状，减少糖、脂肪和盐的摄入量，并逐渐适应食物的味道是可以实现的。您可以吃到饱而不会增加体重，”颂德帕延桑旺医院营养团队负责人总结道。

尽管患有非传染性疾病的患者，特别是肾病患者，有权根据 30 泰铢的全民医疗保健计划从国家健康保障办公室 (NHSO) 获得治疗福利，包括肾移植、腹膜透析、血液透析等，但无论患有何种疾病，良好的健康都被认为是身体最大的恩赐。

注：这是 2026 年 9 月 8 日，国家卫生安全办公室 (NHSO) 及其网络在清莱府清猜县颂德帕延桑翁医院举办的关于推动非传染性疾病举措的知识交流论坛期间的实地考察摘录。

公共卫生部透露，玛哈沙拉堪府 57% 的居民摄入过咸的食物，敦促他们调整菜单，减少糖、脂肪和盐的摄入。

社会保障调整了肾病患者的治疗标准：更快获得治疗，无需预先付款。

停止！有肾衰竭风险。避免食用高盐高脂食物。这是对世界人口的隐形威胁。

崇迪帕延桑旺医院