สิ้น “จ่าทวี บูรณเขตต์” ศิลปินแห่งชาติ ครูพุทธศิลป์เมืองสองแคว สิริอายุ 94 ปี

สิ้น “จ่าทวี บูรณเขตต์” ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ ผู้บุกเบิกงานปั้น-หล่อพระพุทธรูป สร้างชื่อ “พระพุทธชินราชจำลอง” เสียชีวิตอย่างสงบด้วยโรคชรา สิริอายุ 94 ปี

วันที่ 21 ก.ย. 2569 มีรายงานว่า เมืองสองแคว จ.พิษณุโลก สูญเสียปูชนียบุคคลแห่งวงการพุทธศิลป์ไทย “จ่าทวี บูรณเขตต์” หรือ ร้อยตรีทวี บูรณเขตต์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์ ช่างปั้น หล่อ) และศิลปาจารย์คนแรกของประเทศไทย ผู้บุกเบิกงานปั้น-หล่อพระพุทธรูป โดยเฉพาะพระพุทธชินราชจำลอง เสียชีวิตอย่างสงบด้วยโรคชรา เมื่อเวลา 12.19 น. วันที่ 21 ก.ย. 2569 สิริอายุ 94 ปี

ทั้งนี้ ครอบครัวเตรียมจัดพิธีบำเพ็ญกุศลที่วัดตาปะขาวหาย ต.หัวรอ อ.เมืองพิษณุโลก และมีพิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ วันที่ 22 ก.ย. 2569

ประวัติ “จ่าทวี บูรณเขตต์” ศิลปาจารย์เมืองสองแคว

จ่าสิบเอก ดร.ทวี บูรณเขตต์ เกิดวันที่ 9 ต.ค. 2475 ที่บ้านคลองเตาไห ต.หัวรอ อ.เมืองพิษณุโลก ฐานะครอบครัวยากจน มีพี่น้องหลายคน จบการศึกษาเพียงชั้น ม.3 ก่อนช่วยครอบครัวทำมาหากิน แต่ด้วยเป็นผู้ใฝ่รู้จึงศึกษาหาความรู้มาตลอดชีวิต ปี 2498 สมัครเข้ารับราชการทหาร ได้ยศสิบตรี ตำแหน่งช่างเขียนฝ่ายยุทธโยธา ภาคทหารบกที่ 3 จ.พิษณุโลก ก่อนมีโอกาสไปฝึกงานด้านการหล่อโลหะที่กองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร และได้ศึกษาวิชาศิลปกรรมจาก ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี รวมถึงครูช่างผู้เชี่ยวชาญ จนเกิดความชำนาญด้านการปั้นและหล่อโลหะ

หลังรับราชการทหารจนถึงปี 2521 จ่าทวีลาออกมาประกอบอาชีพปั้น-หล่อพระพุทธรูป เปิดโรงหล่อบูรณะไทย และก่อตั้งพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้แก่ช่างและประชาชนที่สนใจ โดยเฉพาะการสร้าง พระพุทธชินราชจำลอง ซึ่งใช้ต้นแบบจากองค์พระพุทธชินราช พระประธานภายในวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร จ.พิษณุโลก จนมีพุทธลักษณะงดงาม ได้สัดส่วน และเป็นเอกลักษณ์ จนสร้างชื่อเสียงให้กับวงการช่างหล่อพระของเมืองพิษณุโลก

จุดเด่นสำคัญของ “จ่าทวี” ไม่เพียงอยู่ที่ฝีมือ หากแต่คือการ ถ่ายทอดวิชาให้คนรุ่นหลัง ตั้งแต่ปี 2521 เป็นต้นมา ลูกศิษย์จำนวนมากได้รับการถ่ายทอดวิชาปั้น-หล่อพระ ก่อนนำความรู้ไปประกอบอาชีพ เปิดโรงหล่อและสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัว กลายเป็นเครือข่ายช่างพุทธศิลป์ที่สืบทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่นจนถึงปัจจุบัน

ด้วยผลงานและคุณูปการด้านศิลปวัฒนธรรม จ่าทวีได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติหลายครั้ง ทั้งบุคคลดีเด่นทางวัฒนธรรม สาขาช่างฝีมือ แขนงช่างหล่อ, ปริญญาครุศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาศิลปศึกษา, “ครูศิลป์ของแผ่นดิน” ปี 2560, รางวัลเพชรสยาม ปี 2564 และรางวัล “ข้าของแผ่นดิน” ด้านการส่งเสริมศาสนาและวัฒนธรรม ปี 2564 ก่อนกระทรวงวัฒนธรรมยกย่องเป็น “ศิลปาจารย์คนแรกของประเทศไทย” ในปี 2565

ต่อมาเมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2567 แม่ทัพภาคที่ 3 ได้กระทำพิธีประดับเครื่องหมายยศ ร้อยตรี ให้แก่จ่าสิบเอกทวี ที่กองบัญชาการกองทัพภาคที่ 3 ค่ายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เพื่อเชิดชูเกียรติผู้ทำคุณประโยชน์ด้านศิลปวัฒนธรรม ก่อนที่วันที่ 26 ต.ค. 2567 จะมีพิธียกย่องเชิดชูเกียรติและแสดงมุทิตาจิต เนื่องในโอกาสได้รับการยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์ ช่างปั้น หล่อ)

ตลอดชีวิตการทำงาน จ่าทวียึดหลักว่า “คนสร้างพระต้องมีจิตใจที่ดี” ต้องตั้งมั่นในพระพุทธศาสนา มีคุณธรรม หลีกเลี่ยงอบายมุข และมีความตั้งใจที่จะสืบสานพระพุทธศาสนา พร้อมฝากให้เยาวชนช่วยกันอนุรักษ์งานศิลปะของชาติ โดยเชื่อว่าการปลูกฝังตั้งแต่เด็กจะทำให้งานศิลป์และภูมิปัญญาท้องถิ่นไม่สูญหาย

การจากไปของ “จ่าทวี บูรณเขตต์” จึงนับเป็นการสูญเสียครั้งสำคัญของวงการพุทธศิลป์ไทย ทิ้งไว้เพียงผลงานฝีมืออันทรงคุณค่าและลูกศิษย์หลายรุ่นที่ยังคงสืบทอดวิชาปั้น-หล่อพระ เป็นเสมือนมรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่ “ศิลปาจารย์เมืองสองแคว” ฝากไว้ให้คนรุ่นหลัง.

国家视觉艺术艺术家、雕塑和铸造佛像的先驱“军士长塔威·布拉那吉特”，因其“帕佛塔·钦那拉特复制品”而闻名，享年94岁，安详辞世。

2026年9月21日，据报道，彭世洛府失去了一位受人尊敬的泰国佛教艺术界人士——“塔威·布拉那吉军士长”（或称塔威·布拉那吉中尉）。他是泰国国家视觉艺术（美术、雕塑、铸造）艺术家，也是泰国首位艺术大师，开创了佛像雕塑和铸造的先河，尤其擅长制作帕佛钦那拉佛像的复制品。他于2026年9月21日下午12点19分安详辞世，享年94岁。

家属准备在彭世洛府华罗街道塔帕考海寺举行葬礼，并于 2026 年 9 月 22 日举行皇家沐浴仪式。

彭世洛府著名美术教师“塔维·布拉那吉特中士”的传记。

塔维·布拉那吉特军士长博士于1932年10月9日出生于彭世洛府彭世洛县华罗街道孔陶海村。他家境贫寒，兄弟姐妹众多。他只读到九年级（相当于初中）就帮助家里挣钱养家。然而，他一生热爱学习，孜孜不倦地追求知识。1955年，他应征入伍，被授予下士军衔，在彭世洛府第三步兵团工程兵部队担任绘图员。之后，他有机会在泰国皇家陆军美术部学习金属铸造，师从西尔帕·比拉斯里教授和其他技艺精湛的工匠，精通雕塑和金属铸造。

1978年退伍后，塔维军士长辞去军职，投身于佛像雕塑和铸造事业。他创办了布拉纳泰铸造厂，并建立了塔维军士长民俗博物馆，与工匠和感兴趣的公众分享他的技艺。他尤其擅长复制帕佛钦那拉佛像，以彭世洛府帕斯里拉塔纳玛哈泰沃拉玛哈维汉寺的主佛像——帕佛钦那拉佛像为原型。他的作品以其精美绝伦的造型、完美的比例和独特的风格而著称，为彭世洛府的佛像铸造界赢得了声誉。

“塔维中士”最杰出的才能不仅在于他精湛的技艺，更在于他将知识传授给后代的能力。自1978年以来，众多学生学习了佛像雕刻和铸造技艺，并以此为生，开设铸造厂，养家糊口。由此形成了一个佛教工匠网络，他们至今仍在传承技艺。

塔维军士长因其对艺术和文化的贡献，荣获多项殊荣，包括工艺领域（铸造）杰出文化人物奖、艺术教育荣誉学士学位、2017年“国家工艺大师”称号、2021年“暹罗奖”以及2021年“国家服务者”奖（表彰其在宗教和文化推广方面的贡献）。2022年，文化部授予他首位“泰国工艺大师”称号。

随后，2024年2月2日，第三军区司令在第三军区司令部颂德帕纳瑞宣马哈拉特营地主持仪式，授予塔维军士长少尉军衔，以表彰他对艺术和文化的贡献。之后，2024年10月26日，又举行仪式，表彰他被授予国家艺术家称号（视觉艺术类，包括美术、雕塑和铸造）。

塔维中士毕生秉持着“造佛者须心怀善念”的原则，这意味着他们必须坚定佛教信仰，品德高尚，远离恶习，并致力于保护和传承佛教传统。他还鼓励年轻人参与保护民族艺术，认为从小培养这些价值观能够防止地方艺术和智慧的流失。

塔维·布拉那吉中士的逝世是泰国佛教艺术界的重大损失，他留下的只有无价的艺术作品以及一代又一代传承佛像雕刻和铸造技艺的学生。这位“彭世洛艺术大师”为后世留下了宝贵的艺术和文化遗产。