เปิดทาง "หมอสี่" แพทย์เฉพาะทาง สร้างมาตรฐานเครือข่าย "รักษาหนึ่งเดียว"

นับตั้งแต่ปี 2563 กระทรวงสาธารณสุข ได้ยกระดับความเข้มแข็งของระบบบริการสุขภาพไทย ระบบบริการสุขภาพไทย จะออกแบบให้หน่วยบริการระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ เชื่อมโยงเป็นเครือข่ายบริการสุขภาพไร้รอยต่อ (Seamless Health Service Network) ผ่านนโยบาย “3 หมอ” เพื่อดูแลประชาชนในระดับพื้นที่ ตั้งแต่หมอคนที่ 1 อสม. หมอคนที่ 2 บุคลากรโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และหมอคนที่ 3 แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวในโรงพยาบาลชุมชน เพื่อเป็นหลักประกันในการดูแลผู้ป่วยในระดับพื้นที่อย่างไร้รอยต่อ

แต่การเชื่อมต่อระหว่างบริการระดับพื้นที่กับโรงพยาบาลจังหวัดยังมีข้อจำกัดและมีปัญหาที่เรียกว่า “สะพานขาด” ส่งผลต่อการส่งต่อผู้ป่วยให้ภาพรวมของการบริการสะดุดลง ดงนั้นแนวคิด “หมอคนที่ 4” โดยนำแพทย์เฉพาะทางจากโรงพยาบาลจังหวัด ให้เข้ามาทำงานกับเครือข่ายสุขภาพระดับอำเภอ ทีมสหวิชาชีพ และชุมชน เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงบริการสุขภาพที่เหมาะสมและต่อเนื่อง จึงอุบัติขึ้น ตั้งแต่ปี 2567 ปัจจุบัน มีพื้นที่นำร่องแล้ว 13 จังหวัด

เปิดทาง "หมอสี่" แพทย์เฉพาะทาง สร้างมาตรฐานเครือข่าย "รักษาหนึ่งเดียว"

ดร.นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข กลาวถึงการขับเคลื่อนแนวคิด “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” (One Region One Province One Hospital) ว่า เน้นการสร้างมาตรฐานการรักษาเป็นหนึ่งเดียว การจัดสรรทรัพยากรและแพทย์เฉพาะทางอย่างเป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ำระหว่างหน่วยบริการสุขภาพ เพื่อให้ระบบสาธารณสุขไทยสามารถรองรับความต้องการของประชาชน และช่วยให้ผู้ป่วยได้รับบริการที่มีคุณภาพใกล้บ้าน โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางไกล

“ปี 2570 กระทรวงสาธารณสุข มีนโยบายที่จะมอบเป็นของขวัญปีใหม่ให้แก่ประชาชน โดยผู้ที่มารับบริการแผนกผู้ป่วยนอก (OPD) ในโรงพยาบาลจะต้องใช้เวลาไม่เกิน 120 นาที เพื่อให้สอดรับกับนโยบาย One Region One Province One Hospital มีระบบนัดหมายล่วงหน้า เพื่อให้บริการอย่างทั่วถึงและใกล้บ้าน ลดความแออัดของผู้ป่วยที่เข้ามารับการรักษาในโรงพยาบาล”

โดยรักษาพยาบาลผู้ป่วยที่มีอาการซับซ้อน ได้มีการทำงานเชิงรุก ทั้งการติดตามการรักษา การป้องกันโรค และการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างเป็นองค์รวม ตลอดจนเชื่อมโยงระบบบริการปฐมภูมิและทุติยภูมิเข้าด้วยกัน และมีการนำ “หมอสี่” หรือแพทย์เฉพาะทางมาช่วยสนับ สนุนระบบสุขภาพระดับอำเภอ

พญ.ภาวิณี เอี่ยมจันทน์ ที่ปรึกษาชมรมโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป บอกว่า โครงการหมอสี่เป็นการปรับเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับการรักษาพยาบาล ด้วยการมุ่งย้อนกลับไปค้นหาต้นตอของปัญหาสุขภาพ แทนที่จะมุ่งเน้นเฉพาะการรักษาในขั้นปลาย โดยยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง พร้อมทำความเข้าใจปัญหาสุขภาพและความต้องการของประชาชน

โครงการหมอสี่ที่ให้แพทย์เฉพาะทางต้นแบบเชื่อมโยงความเชี่ยวชาญสู่พื้นที่ ไม่ได้หมายความว่าหมอสี่จะต้องลงพื้นที่เสมอไป แต่สามารถทำหน้าที่ในด้านอื่นได้ เช่น การพัฒนาและสนับสนุนสถานที่ การโค้ช (Coaching) หรือฝึกแพทย์เพิ่มพูนทักษะ (Intern) รวมถึงการทำงานร่วมกับทีมชุมชนแบบตัวต่อตัว ตลอดจนการสร้างเครือข่ายบริการที่เชื่อมโยงการดูแลตั้งแต่ระดับตำบล อำเภอ จังหวัด ไปจนถึงเขตสุขภาพ

ทั้งนี้บทบาท แพทย์เฉพาะทางต้นแบบ หรือ "หมอคนที่ 4" (หมอสี่) หมายถึง กลุ่มแพทย์เฉพาะทางที่ไม่เพียงปฏิบัติหน้าที่ด้านการรักษาพยาบาลผู้ป่วยที่มีอาการซับซ้อน แต่ได้ขยายการทำงานของตนเองลงไปถึงการทำงานเชิงรุก ทั้ง ติดตามการรักษา การป้องกัน และการดูแลคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างเป็นองค์รวม เชื่อมต่อกับระบบริการปฐมภูมิและทุติยภูมิอย่างไร้ร้อยต่อ เชื่อมความเชี่ยวชาญสู่พื้นที่ นำองค์ความรู้และความเชี่ยวชาญของแพทย์เฉพาะทางมาสนับสนุนระบบสุขภาพระดับอำเภอ

โดยเน้นทำงานเป็นทีม บูรณาการการทำงานร่วมกับบุคลากรสาธารณสุขและทีมสหวิชาชีพ โดยเฉพาะพยาบาลวิชาชีพยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง เข้าใจปัญหาสุขภาพและความต้องการของประชาชนอย่างเป็นองค์รวม สร้างเครือข่ายบริการไร้รอยต่อ เชื่อมโยงการดูแลตั้งแต่ระดับตำบล อำเภอ จังหวัด ไปจนถึงเขตสุขภาพ

ดร.นพ.ฑิณกร โนรี ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนานโยบายกำลังคนด้านสุขภาพ (สนค.) กล่าวถึงนโยบาย “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” ของกระทรวงสาธารณสุขว่า เปรียบเสมือน “ฟ้าเปิด” ที่เข้ามาสนับสนุนให้แพทย์เฉพาะทางในโรงพยาบาลและทีมสหวิชาชีพทั่วประเทศสามารถพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบไร้รอยต่อได้ง่ายยิ่งขึ้น

โดยโครงการพัฒนาแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กำลังเข้าสู่ปีที่ 3 ปัจจุบัน มีพื้นที่นำร่องไม่น้อยกว่า 15 จังหวัด และมีแพทย์เฉพาะทางต้นแบบ หรือหมอสี่ จำนวน 62 คน ครอบคลุมประมาณ 20 สาขา

ที่ผ่านมา สำนักงานพัฒนานโยบายกำลังคนด้านสุขภาพ (สนค.) ภายใต้มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.) มีการถอดบทเรียนโครงการหมอสี่แพทย์เฉพาะทางต้นแบบ และบริการต้นแบบ เพื่อจัดทำข้อเสนอ ในโครงการพัฒนาแพทย์เฉพาะทางต้นแบบด้านการส่งเสริมป้องกันสุขภาพเพื่อเครือข่ายการดูแลที่ไร้รอยต่อ ประกอบด้วย

การดูแลผู้สูงอายุอย่างยั่งยืนและป้องกันภาวะพึ่งพิง

การพัฒนาเครือข่ายรักษาโรคหลอดเลือดสมองและระบบฉุกเฉินระดับอำเภอ

การรักษาโรคมะเร็งและโรคเลือดในเด็กผ่านเครือข่ายโรงพยาบาล

การผ่าตัดต้อกระจกเชิงรุกและยกระดับบุคลากรปฐมภูมิ

การขยายบริการสุขภาพจิตสู่ชุมชนและเรือนจำ

ตลอดจนการต่อยอดโมเดลแพทย์เฉพาะทางสู่การกำหนดนโยบายสุขภาพระดับประเทศ

หมายเหตุ: กระทรวงสาธารณสุข ร่วมกับสำนักงานพัฒนานโยบายกำลังคนด้านสุขภาพ (สนค.) จัดประชุม Forum MOH 4 ภายใต้แนวคิด “MOH 4: Decentralizing Expertise, Bringing Care Closer to Home” หรือ “กระจายความเชี่ยวชาญ คืนบริการสู่ชุมชน” มุ่งขับเคลื่อนโมเดล “1 เขตสุขภาพ 1 จังหวัด 1 โรงพยาบาล” เพื่อยกระดับ มาตรฐานการรักษาพยาบาล กระจายทรัพยากร และลดความเหลื่อมล้ำ ให้ประชาชนเข้าถึงบริการทางการแพทย์เฉพาะทางได้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม เมื่อวันที่ 28–29 ต.ค. 2569

นักวิชาการชี้ช่องว่างตรวจสอบ "มูลนิธิ" เสนอตั้งกลไกกลางกำกับเงินบริจาค

ตรวจสอบเส้นทางเงินบริจาค-เปิดที่มา 2 บัญชี "มูลนิธิองค์กรทำดี"

ธปท. จ่อคุมเข้มสินเชื่อซื้อก่อนจ่ายทีหลัง ปรับเกณฑ์ใหม่จำกัดวงเงิน 2 หมื่นบาท

ดร.นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข

ข่าวสาธารณสุขวันนี้ล่าสุด

自2020年以来，泰国公共卫生部一直在加强泰国的医疗保健体系。该体系旨在通过“三位医生”政策，将初级、二级和三级医疗机构连接成一个无缝衔接的医疗服务网络。这项政策旨在为基层民众提供医疗服务，涉及三位关键人员：第一位是乡村卫生志愿者（VHV）；第二位是乡镇卫生促进医院的医务人员；第三位是社区医院的家庭医生。其目标是确保在基层实现无缝衔接的患者医疗服务。

然而，地方医疗服务与省级医院之间的联系仍然有限，存在所谓的“断桥”现象，影响患者转诊并扰乱整体服务提供。因此，“第四位医生”的概念应运而生，旨在将省级医院的专科医生引入区级卫生网络、多学科团队和社区，以确保民众能够获得适宜且持续的医疗保健服务。自2024年以来，该项目已在13个省份进行试点。

为专科医生“司医生”建立“一站式治疗”网络标准铺平道路。

泰国公共卫生部常务副部长索蓬·艾姆西里塔沃恩博士谈到了“一省一县一医院”理念的实施，强调要建立统一的治疗标准，公平分配医疗资源和专科医生，并减少医疗机构之间的差距。此举旨在使泰国公共卫生系统能够满足民众的需求，让患者无需长途跋涉即可在家附近获得优质服务。

“到2027年，公共卫生部制定了一项政策，旨在为公众送上一份新年礼物。根据‘一省一区一院’的政策，医院门诊就诊时间将不超过120分钟。同时，还将实施预约制度，以确保提供全面便捷的服务，缓解医院拥挤状况。”

通过为病情复杂的患者提供护理，我们采取积极主动的方式，涵盖治疗监测、疾病预防以及提升患者生活质量的整体护理。这包括整合初级和二级医疗保健系统，并利用“专科医生”来支持地区级卫生系统。

区域/综合医院协会顾问帕维妮·艾姆昌博士表示，“四位医生项目”转变了医疗保健理念，它着重于寻找健康问题的根本原因，而不仅仅关注晚期治疗。该项目以公众为中心，强调了解公众的健康问题和需求。

“四位医生”项目旨在将专科医生与当地社区连接起来，但这并不意味着这些医生总是被派往一线工作。他们还可以承担其他角色，例如发展和支持医疗设施、指导和培训实习医生、与社区团队一对一合作，以及构建连接乡镇、区、省和区域卫生区的医疗服务网络。

在此背景下，模范专科医生或“第四位医生”指的是这样一群专科医生：他们不仅为病情复杂的患者提供医疗服务，还将工作拓展至积极主动的层面，例如后续护理、疾病预防以及提升患者生活质量的整体照护。他们与初级和二级医疗体系无缝衔接，将自身专业知识与基层医疗服务相结合，为区级卫生系统提供知识和技能支持。

重点在于团队合作，以及将公共卫生人员和多学科团队（特别是专业护士）的工作与以人为本的方法相结合。这包括全面了解人群的健康问题和需求，建立无缝衔接的服务网络，并将来自乡镇、区、省和区域卫生区的医疗服务连接起来。

卫生人力政策发展办公室（HWPO）主任Thinnakorn Noree博士表示，公共卫生部的“1个卫生区、1个省、1家医院”政策就像“打开了天窗”，支持全国各地医院的专科医生和多学科团队更轻松地建立无缝衔接的医疗保健服务体系。

由泰国健康促进基金会（THPF）资助的“模范专科医生发展项目”已进入第三年。目前，该项目在至少15个府设有试点地区，培养了62名模范专科医生，即“四级医生”，涵盖约20个专科。

此前，国家卫生基金会 (NHPF) 下属的卫生人力政策发展办公室 (HWPO) 对四专科医生示范项目和示范服务进行了经验教训分析，以便为建立无缝护理网络、培养健康促进和预防方面的示范专科医生的项目制定提案。

可持续的老年护理和预防依赖。

在区级层面建立中风治疗网络和急救系统。

通过医院网络治疗儿童癌症和血液疾病。

积极开展白内障手术并提升基层医疗人员素质。

将心理健康服务扩展到社区和监狱。

同时扩大专科医生模式，为国家卫生政策提供参考。

注：公共卫生部与卫生人力政策发展办公室（HWPDO）合作，以“MOH 4：下放专业知识，让医疗服务更贴近家庭”为主题，举办了第四届MOH论坛，旨在推动“一省一卫生区一医院”模式，以提升医疗服务标准，合理分配资源，减少不平等现象，确保所有公民都能公平地获得专科医疗服务。论坛于2026年10月28日至29日举行。

学者们指出基金会监管方面的漏洞，并建议建立一个中央机制来监管捐赠。

调查捐款来源——揭露“善行基金会”两个银行账户的资金来源。

泰国银行准备收紧对“先买后付”贷款的管控，调整标准，将贷款金额限制在 20,000 泰铢以内。

公共卫生部副常务秘书 Sophon Eiamsirithavorn 博士，医学博士。

今日最新公共卫生新闻。